BlurXTerminator'a giriş ve kullanım izlenimleri

Bu yazı 2022–2023 yılları arasında tuttuğum notlardan derlenmiştir; bazı araç sürümleri ya da iş akışları o günden bu yana güncellendi, okurken bunu göz önünde bulundurun.

BlurXTerminator (BXT), Russell Croman’ın çıkardığı, evrişimli sinir ağıyla eğitilmiş bir modele dayanarak dekonvolüsyonu gerçekleştiren bir PixInsight eklentisidir. Piyasaya çıkar çıkmaz, dünya çapındaki amatör astrofotoğrafçılık topluluğunun en hararetli konularından biri hâline geldi. Bu yazıda ilk denememden günlük kullanıma kadar kendi izlenimlerimi ve dikkat edilmesi gereken birkaç noktayı topluyorum.

İlk deneyim: galaksiler ve Ay yüzeyi

BXT’yi önce elimde o sırada işlemekte olduğum bir galaksi görüntüsünde, bir de daha önce işlediğim tam Ay tutulması sırasındaki Ay yüzeyi görüntüsünde denedim.

Galaksi tarafında üç sonucu yan yana karşılaştırayım: en solda işlenmemiş orijinal görüntü, ortada o zamanlar PixInsight’ın kendi dekonvolüsyonuyla ulaşabildiğim en iyi sonuç, en sağda ise BXT’nin sonucu var. En ince ayrıntıyı BXT ortaya çıkardı, büyük yıldızlar zarar görmedi, üstelik yıldızları biraz da küçültüverdi.

Ay yüzeyi tarafında da yine üç görüntü yan yana: orijinal görüntü, UnsharpMask ve MMT uyguladığım sürüm ve BXT’nin sonucu. BXT’nin ortaya koyduğu hâl daha doğal görünüyor, yapay izler de daha az gibi.

Aslında devam edip gezegen görüntülerini de denemek istiyordum, ama içine bir Jüpiter karesi atınca doğrudan başarısız oldu, anlamlı bir sonuç üretemedi. Anlaşılan modelin eğitiminde kullanılan görüntülerin arasında Jüpiter yokmuş, ama Ay yüzeyi görüntüleri herhâlde vardı. Belki ileride bir sürüm güncellemesiyle gezegen görüntüleri de eklenir — o zaman BXT’nin kullanım alanı daha da genişler.

Almaya değer mi?

BXT’nin ne yaptığını gördükten, hatta deneyip tattıktan sonra pek çok kişi gerçekçi bir soru soruyor: para vermeye değer mi? Bu eklentinin fiyatı yaklaşık 99 ABD doları ve 30 günlük ücretsiz deneme sunuyor. PixInsight kullanıcısıysanız doğrudan seri numarası talep edip kurulumunuzu güncelleyerek deneyebilirsiniz.

Kendi cevabım gayet dolaysız — bu şey çoktandır sepetimde yatıyordu, denemeyi bitirir bitirmez satın aldım.

Kullanımdaki sınırlar ve dikkat edilecek noktalar

BXT kullanışlı olsa da her derde deva değil. Uygulamada karşınıza çıkacak birkaç durumu toparlayayım:

Düzeltme kabiliyetinin bir sınırı var

Bir keresinde kenarlarında tile kaynaklı sorunlar bulunan bir yığın görüntüm vardı; kurtarma şansı var mı diye BXT’ye başvurdum. Kadraj içindeki açık kümeyi örnek alalım: düzeltmeden sonra yıldızlar gerçekten küçüldü, ama yıldız biçimindeki iyileşme oldukça sınırlı kaldı. Araç bir şeyleri kurtarabiliyor, ama ciddi yapısal sorunları tümüyle düzleyeceğini beklemeyin.

Parlak alanlar doymuş piksel üretebilir

Bu, BXT (AI2) kullanırken özellikle dikkat edilmesi gereken bir sorun. Aşağıdaki görüntülerin hepsi doğrusal aşamada.

%800 büyütülmüş bir galaksi çekirdeğini örnek alalım: orijinalde çekirdek epeyce parlak, screen stretch uygulanmasa bile belli belirsiz seçiliyor. BXT’den geçtikten sonra, ister normal modda ister Luminance Only modunda olsun, görüntüde parlaklığı çok yüksek, neredeyse 1’e (tam beyaza) yaklaşan bir kısım doymuş piksel ortaya çıktı. Bu doymuş bölgelere birazcık screen stretch uygulayınca, çevresi de gerilir gerilmez birlikte doyuyor ve renk ile ayrıntı kayboluyor.

Bu sorunun şu an için bir çözümü yok; üstelik yalnızca galaksi çekirdeklerinde de görülmüyor, bazı parlak yıldızların doymuş bölgelerinin çevresinde de ortaya çıkıyor. Şimdiye dek yalnızca renkli görüntülerde gözlemledim, monokrom görüntülerde görmedim.

Şimdilik çözüm: doymuş bölgeleri önce bir maskeyle örtün (örneğin lüminans kanalını çıkarıp tersine çevirerek), sonra BXT’yi uygulayın; böylece bu sorundan kaçınabilirsiniz.

Bir ek daha: NoiseXTerminator (NXT) tarafında da, işlenen görüntü gerilmiş, doğrusal olmayan bir hâldeyse — özellikle doygunluğu ya da eğrileri hayli çekiştirilmiş olanlarda — benzer bir durumla karşılaştım; kullanan arkadaşlar dikkat edebilir.

Yapay zekânın getirdiği iş akışı değişimi

Uzun zamandır elle dekonvolüsyon yapmıyorum. BXT uygun biçimde ayarlandıktan sonra bir kez çalıştırınca iş bitiyor; CUDA destekleyen bir ekran kartı takılıysa sonucu anlık olarak önizlemek bile mümkün.

Kazandırdığı zaman yalnızca dekonvolüsyon adımıyla sınırlı değil: yıldız çıkarma işleminden sonra, yıldızsız görüntüde kalan kusurları onarmak için artık yığınla zaman harcamanız gerekmiyor; gürültü azaltırken de işlem uygulanmasını istemediğiniz yerleri dışarıda bırakmak için her seferinde maske hazırlamak zorunda kalmıyorsunuz. Bütün yapay zekâ araç zinciri, eskiden en çok sinir törpüleyen birkaç aşamayı basitleştirdi.

(O sıralar toplulukta bir sonraki ürünün yapay zekâ modeliyle eğitilmiş bir GradientXTerminator II olacağı söylentisi dolaşıyordu, ama sonunda daha çok DBE yönüne gidilmiş gibi görünüyor.)

Doğru kullanım anlayışı

Son olarak Russell Croman’ın kendi uyarısını alıntılayarak bitireyim. BlurXTerminator AI4 daha geniş bir optik aberasyon yelpazesini düzeltebiliyor olsa da, ekipmanın gereğince ayarlanmasının yerini hiçbir şey tutamaz. Hangi araçları kullanırsanız kullanın, daha iyi ham veri her zaman daha iyi bir nihai görüntü ortaya çıkarır.

AI4 bazı ciddi aberasyonları rahatlıkla düzeltebilir, ama hangi yazılım aracı olursa olsun sorunları giderme kabiliyeti her zaman sınırlıdır. Kolimasyon hatasını, odak düzlemi eğikliğini, görüntüleme zincirindeki esnemeyi, odaklama hatasını ve takip (guiding) hatasını en aza indirmek için zaman ve emek harcayın; karşılığında çok daha üstün sonuçlar elde edersiniz.

BXT güçlü bir araç, ama iyi veriyi daha iyi hâle getirmek için var; kötü veriyi kurtaracak bir sihirli iksir değil. Bu zihniyet, herhangi bir parametre ayarından çok daha önemli.