Tuyển chọn ảnh: chọn thế nào cho đúng giữa Blink và SubframeSelector
Sau khi chụp trọn một đêm, trong ổ cứng nằm sẵn hàng chục đến hàng trăm frame light, và câu hỏi đầu tiên bạn phải đối mặt là: nên giữ lại những tấm nào, nên bỏ đi những tấm nào? Trong PixInsight có hai con đường để làm việc này — một là dựa vào Blink mà nhìn bằng mắt, hai là để SubframeSelector (dưới đây gọi tắt là SS) định lượng và chấm điểm giúp bạn. Bài viết này tổng hợp một vài kinh nghiệm của tôi trong mấy năm qua về việc tuyển chọn ảnh, bàn về vai trò riêng của từng công cụ, cũng như những lựa chọn tôi thực sự đưa ra.
Người mới bắt đầu: trước hết hãy tin vào mắt và bộ não của chính mình
Rất nhiều người ngay từ đầu đã vội vàng lao vào SS, bày ra các con số như FWHM, SNRWeight, Noise của từng tấm ảnh để nghiên cứu. Nhưng nếu số frame của bạn không nhiều (chẳng hạn dưới 50 đến 100 tấm), nói thật thì SS chưa chắc đã phát huy được mấy tác dụng, quét nhanh một lượt bằng Blink ngược lại còn nhanh hơn.
Quan trọng hơn nữa, giữa các giá trị đo này không hề có quan hệ tất yếu nào. Trừ phi gặp phải giá trị quá vô lý — ví dụ cả khung hình không hề có một ngôi sao nào — còn lại thì chỉ nhìn con số không đáng tin cậy hơn phán đoán bằng mắt, mà cũng chưa chắc đã nhanh hơn.
Tôi thường nêu một ví dụ: từng có một người bạn cùng sở thích hỏi tôi về chuyện chọn ảnh bằng SS. Lời khuyên tôi dành cho người mới bắt đầu xưa nay vẫn là: tốt nhất trước tiên nên dùng Blink kết hợp với mắt và bộ não của chính mình để phán đoán. Những gì SS làm được thì mắt cộng bộ não hầu như đều làm được, hơn nữa bên trong SS thực ra còn ẩn chứa một vài cạm bẫy, ngược lại có thể khiến người ta đánh giá sai chất lượng ảnh.
Điển hình nhất chính là tình huống “SNR cao hơn nhưng chất lượng ảnh lại kém”. Nguyên nhân thường gặp là mây mỏng làm số sao giảm đi, khiến con số SNR bị đẩy lên, nhưng tấm này thực ra không dùng được. Trường hợp như vậy còn phải kết hợp thêm các biến số khác mới phán đoán đúng được; nhưng đổi sang bộ não cộng đôi mắt của con người thì thường chỉ một giây là nhìn ra tấm này chất lượng không tốt.
Vậy nên, trước hết hãy tin vào bộ não và đôi mắt của mình, rồi ngắm cho kỹ những tấm ảnh bạn đã chụp.
Những ảnh tôi loại thẳng ngay ở bước Blink
Ở cửa ải Blink này, có mấy loại ảnh cứ nhìn thấy là tôi loại thẳng, không cần do dự thêm:
- Bánh xe kính lọc che khuất khung hình
- Sao bị kéo vệt nghiêm trọng
- Kéo vệt còn nghiêm trọng hơn nữa
- Mất nét nghiêm trọng (giữa sao xuất hiện một lỗ đen)
- Bị mây che đến mức gần như không nhìn thấy thiên thể
- Chụp phải mái đài thiên văn
Còn một loại nữa hóc búa hơn mà phần trên chưa nhắc tới: ảnh chụp ở khẩu độ lớn lại còn chịu ảnh hưởng của mây mỏng trên cao. Điều phiền toái của loại ảnh này là thường phải tích hợp (integration) xong, tổng hợp RGB xong mới phát hiện ra vấn đề — sao sẽ bị loe ra. Nếu trong cả loạt ảnh, số ảnh bình thường không nhiều hơn số ảnh chịu ảnh hưởng của mây trên cao, thì những tấm có sao bị loe này chỉ còn cách loại bỏ rồi chụp lại.
Vai trò của SubframeSelector: định lượng và gán trọng số
Vậy SS vô dụng sao? Đương nhiên là không. Chức năng cơ bản của SS là thay đổi trọng số của từng tấm ảnh theo điều kiện đã đặt hoặc theo các giá trị đo được, rồi xuất chúng ra. Nói cách khác, giá trị thật sự của nó không nằm ở chỗ “chọn một trong hai để loại giúp bạn”, mà nằm ở chỗ “gán cho mỗi tấm ảnh về cơ bản đạt yêu cầu một trọng số khác nhau”, để chúng tham gia tích hợp với mức đóng góp khác nhau.
Số tham số mà SS có thể kiểm tra thì không hề ít. Chẳng hạn, nếu muốn đánh giá theo hình dạng của sao, bạn có thể tham khảo tham số eccentricity (độ lệch tâm của sao). Nó đo mức độ biến dạng của đường bao quanh sao: với một đường bao sao hình elip, đặt đường kính trục lớn là a và đường kính trục nhỏ là b (a lớn hơn hoặc bằng b), thì độ lệch tâm bằng căn bậc hai của (1 − b² / a²), còn tỷ lệ dài rộng của sao bằng b / a. Độ lệch tâm càng gần 0 thì sao càng tròn; càng gần 1 thì càng bị kéo dài.
Trong thao tác thực tế, tôi sắp xếp các ảnh đã kiểm tra theo độ tròn của sao, sau đó quay lại Blink để xác nhận xem những tấm có độ tròn thấp hơn rốt cuộc là chuyện gì — đương nhiên còn có các tham số khác cũng có thể tham khảo cùng lúc.
Cách làm hiện nay của tôi
Nói thật, ngoài cửa ải Blink mà tôi vẫn tự mình nhìn bằng mắt ra, gần như toàn bộ phần việc đánh giá còn lại tôi đều giao cho máy tính. Việc trình diễn SS trong bài viết chủ yếu là để mọi người hiểu được logic vận hành của nó; khi thật sự bắt tay vào làm, tôi để máy tính tự động tổng hợp nhiều tham số mà gán trọng số cho ảnh, rồi kết hợp với thuật toán pixel rejection (loại bỏ pixel dị thường) và các tham số phù hợp để tích hợp.
Mục đích của cách làm này là để mỗi tấm ảnh về cơ bản đạt yêu cầu đều tham gia tích hợp với trọng số thích đáng, đóng góp đúng phần mà nó phải đóng góp, tối ưu hóa những tấm ảnh đã chụp cùng tổng thời gian phơi sáng đã tích lũy, nâng SNR của ảnh thiên thể lên cao nhất có thể.
Vậy nên có thể hiểu toàn bộ quy trình như sau: Blink (mắt canh cửa, loại bỏ ảnh hỏng) → giao cho máy tính định lượng và gán trọng số → tích hợp. Mắt lo những việc chỉ một giây là phán đoán được, máy tính lo những việc cần tính toán trọng số thật chính xác, ai vào việc nấy.