Dar bant renklendirme: SHO paletleri ve sık kullanılan renk eşleme script dosyaları

Dar bant görüntülerin renklendirilmesi, pek çok kişinin RGB/LRGB’den dar bant alanına geçerken ilk çarptığı duvardır. Bu yazıda, son birkaç yılda dar bant renklendirme üzerine biriktirdiğim kavramları ve araçları tek bir metinde topladım: temel kavramlardan SHO paletlerinin ilkesine, kanal normalleştirmesinden işe yarayan türlü script dosyasına kadar — hâlâ el yordamıyla ilerleyen dostların izleyebileceği bir harita olsun diye.

Önce doğru zihniyeti edinin

Dar bant astrofotoğrafçılık, aslında SHO’yu permütasyonlar hâlinde (SHO, HSO, HOO…) RGB kanallarına tıkıştırmak kadar basit bir iş değildir; genelde böyle yapmanın sonucu insanı tatmin etmez.

Bu, tıpkı yıldız çıkarmadan sonra bulutsuyu işlemeye benzer: iş, yıldızları öylece geri eklemekle çözülmez — böyle yapmak çoğu zaman yıldızların solması ya da renklerinin değişmesi sorununu getirir. Asıl know-how işte tam da bu kritik ayrıntıların içinde saklıdır.

Bu yüzden önerim şu: dar bant görüntü işlemeye yeni başlayanlar mutlaka önce kendi işlerini yoluna koymalıdır. Lütfen önce RGB ve LRGB’yi iyice kurcalayıp ustalaşın, sonra adım adım dar banda geçin. İstisna şudur: programlama biliyorsanız ve PixelMath kullanımında hiçbir engel yaşamıyorsanız, o zaman belki ikisini birlikte yürütebilirsiniz; ama bunun hiç de kolay olmadığını söylemem gerek.

Aşağıdaki görsel, aynı ham dosyanın farklı öğrenme düzeylerinde işlenmiş hâlleridir. Yalnızca “tozun nasıl renklendirileceği” meselesi bile, ilkesini bilmekten onu gerçekten uygulayabilmeye kadar benim iki yılımı aldı — mesele doygunluğu şöyle bir yukarı çekmek kadar basit değil.

SHO paleti nedir

SHO renklendirme, astrofotoğrafçılıkta sık karşılaşılan bir “dar bant renk eşleme yöntemi”dir; üç tür gazın ışıma özelliklerinden yararlanarak son işlemede farklı dalga boylarındaki sinyalleri farklı renklere dağıtır ve böylece bulutsunun içindeki farklı elementlerin dağılımını “görünür kılar”.

En büyük yararı şu: çıplak gözle baştan aşağı kırmızı görünen bir bulutsu, SHO altında katmanlarına ayrılır; yapısı, sınırları ve enerji farkları apaçık hâle gelir. Üstelik SHO’nun sabit bir görünüşü de yoktur — renk tonu, doygunluk ve şiddet tümüyle fotoğrafçının üslubuna ve estetik duygusuna göre ayarlanabilir. Bu yüzden o, hem bilimsel bir anlatım yöntemi hem de kozmik bir sanat yaratımıdır.

Aşağıda üç görüntüyle üç farklı eşleme biçimi gösteriliyor.

1. Oksijen mavi, kükürt kırmızı, hidrojen ortada olan renklendirme

• OIII (oksijen) → buz mavisi
• Ha (hidrojen) → koyu turuncu sarı
• SII (kükürt) → parlak kırmızı

Oksijence zengin bölgeler buz mavisi görünür, kükürtçe zengin bölgeler kırmızıdır; hidrojen ise kırmızı ile yeşilin arasında yer alarak sıcak, koyu turuncu sarı bir ışığa dönüşür ve oksijenle kesiştiği bazı yerlerde pembe renk belirir.

2. Hidrojen yeşil, oksijen mavi, kükürt kırmızı: doğal görünümlü renklendirme

Bu görüntü, başka bir SHO renklendirme biçimini ortaya koyuyor: Ha ağırlıklı olarak yeşile, OIII maviye, SII kırmızıya karşılık geliyor. Geleneksel Hubble paletinden biraz farklıdır; bu eşleme, bulutsunun renklerini doğal algıya daha çok yaklaştırırken dar bant görüntülerin element dağılımını açığa çıkarma özelliğini de korur.

• Ha → biraz koyu zeytin yeşili/çimen yeşili; parlak, canlı bir yeşil değil, ağırbaşlılığı olan doğal bir yeşildir ve bulutsunun ana iskeletini ve hatlarını çizmek için kullanılır.
• OIII → gök mavisinden göl mavisine çalar; açık bir gökyüzünün ya da sığ deniz yüzeyinin mavisi gibidir, serin ve saydam bir duygu getirir. Başlıca geniş alanlara yayılır ve uçsuz bucaksız, uhrevi bir hava yaratır.
• SII → kiremit kırmızısı/yanık turuncu kırmızı; saf kırmızı kadar göz yormaz, turuncuya çalan sıcak bir kırmızıdır ve daha ağır durur. Çoğunlukla görüntünün alt kısmında ve kenarlarında toplanır, alev ya da lav gibi bir enerji duygusunu öne çıkarır.

Böyle bir renklendirme sayesinde farklı iyonlaşmış elementlerin kapladığı alan bir bakışta anlaşılır ve bulutsu, “renkli bir harita” gibi üç boyutlu bir görünüm kazanır.

3. Geleneksel Hubble paletine yakın renklendirme

Bu dizinin son görüntüsü, geleneksel “Hubble paleti”ne yakın bir SHO renklendirmesi kullandı: SII kırmızıya, Ha yeşile, OIII maviye karşılık geliyor. Bu eşleme biçimini ilk yaygınlaştıran Hubble Uzay Teleskobu oldu; amacı, üç dar bant ışığını insan gözünün ayırt edebileceği renklere dönüştürmekti.

• Kükürdün (SII) kırmızısı, ağırbaşlı geçiş katmanları getirir
• Hidrojenin (Ha) yeşili, ana yapıyı ve hatları oluşturur
• Oksijenin (OIII) mavisi, boşluklara ve kenarlara yayılır

Bu birleşim, bulutsunun karmaşık biçimini ve enerji farklarını öne çıkarabilir; ayırt edilmesi güç, kat kat üst üste binmiş gazı yağlı boya tablosunu andıran bir evren manzarasına dönüştürür.

Not: Yukarıdaki görüntü renklendirme aşamasındadır ve neredeyse hiç güçlendirilmemiştir, bu yüzden sönük bir hâlde durur.

Kanal normalleştirmesi ile “tek tıkla renk dönüşümü” arasındaki tercih

Son yıllarda internette PixelMath ile HOO’yu tek tıkla SHO paletine çevirmek moda oldu; kullanımı çok kolay, üstelik hızlı ve yeni başlayanlara dost. Ne var ki bunu ilk yıllarda çift bant (dual-band) filtreyle çektiğim görüntülerde denedikten sonra fark ettim ki ortaya çıkan sonuçlar çoğunlukla birbirine çok benziyor (değişkenlikten yoksun).

Bu tür formülleri kullanırken önerim şudur:

• Yeni başlayanlar için: dikkatle kullanın ve gerektiğinde renkleri kendiniz ayarlayın. Ayrıca şuna dikkat edin: bu PixelMath formülleri yalnızca kanalları normalleştirir (Normalization), ayrıntıyı güçlendiren başka bir işlevleri yoktur; bu yüzden yine de önce temel işleri düzgün yapmak, renklendirmeyi de en sona bırakmak gerekir.
• İleri düzeydekiler için: asıl yazarın videosunu izleyip ilkesini kavrayın, adımları çözümleyip kendinize mal edin ve alet çantanıza bir alet daha ekleyin. Bir anda çözemediğiniz bir sorunla karşılaştığınızda, geçiş yapabileceğiniz fazladan bir aletin olması işinizi görür.

Sık kullanılan dar bant renklendirme script dosyaları

PI içindeki process ve script dosyaları, topluluk katkıcılarının kendilerinin geliştirip yayımlayabildiği şeylerdir; PI programının son birkaç yılda astronomi görüntü işlemede toplulukla el ele bu kadar hızlı gelişebilmesinin nedeni de budur. Resmî bir process kötü yazılmış ya da çok yavaş güncelleniyor gibi mi geliyor? Kendiniz oturup yazabilirsiniz. Programlama bilen amatör bir gökbilim meraklısıysanız, PixInsight forumu yeteneğinizi sergileyeceğiniz yerin ta kendisidir. Aşağıda sık kullandığım ya da tavsiye ettiğim birkaç script var.

SHO-AIP

PixelMath ile kanal karıştırmak sizi korkutuyorsa, SHO-AIP çok iyi bir alternatiftir. Doğrusal ya da doğrusal olmayan durumda, her ikisinde de kullanılabilir; üstelik sonucu anında önizleyebilirsiniz. Aşağıdaki görseldeki HSO, HOO ve SHO’nun hepsi bu script dosyasıyla üretildi. PixelMath size pek sezgisel gelmiyorsa, bunu kullanın, doğrusu budur.

Color Shifter

Yine dar bant görüntülerin renklendirilmesinde sık kullanılan bir script dosyasıdır, renk tonunu ince ayarlamaya uygundur. PI içinde yerleşik olarak yoksa, kısa bir Google aramasıyla indirme bağlantısını bulabilirsiniz.

NB Colour Mapper

Bu script dosyasını Mike Cranfield ile Adam Block birlikte geliştirdi; özelliği, dar bant kanallarını doğrusal durumdayken renklendirebilmesidir. Yaygın kanal karıştırma script dosyalarının hemen hepsi doğrusal olmayan durumda çalışır; doğrusal durumda birleştirmek ise, kanallar birleştirildikten sonra görüntüye sonraki işlemler için daha çok alan bırakır.

NB to RGB Star Combination

Dar bant (monokrom ya da çift bant) çektiğiniz hâlde RGB yıldızları çekmediyseniz, yıldızları doğrusal durumda ayırdıktan sonra bu script dosyasıyla dar bandın doğrusal yıldızlarını RGB renklerine yakın yıldızlara çevirmenizi öneririm; sonucu epey iyi.

Geleneksel olarak dar bandın o macenta ya da yeşil yıldızlarını halletmenin tek yolu, renk doygunluğunu çekip almak ya da RGB yıldızları üretmek için epey karmaşık adımlardan geçmekti; bu script ise tek bir adımda, rengi görece normal RGB yıldızları elde etmenizi sağlıyor. Script dosyası, setiastro’nun PI script deposundan edinilebilir: https://raw.githubusercontent.com/setiastro/pixinsight-updates/main/

Resmî eğitim kaynakları

Hâlâ yazarının bile ilkesini doğru dürüst kavrayamadığı o işleme videolarını mı izliyorsunuz? Hâlâ hazır PixelMath formüllerini yapıştırıp duruyor, ama sık sık renkte sorun mu yaşıyor ya da sonuç size tekdüze ve tatsız mı görünüyor?

PixInsight ekibi, resmî YouTube kanalında dar bant görüntü işleme eğitim videoları yayımladı; bu videolar dar bant işlemenin temel unsurlarını ve PixelMath formüllerini anlatıyor. Dar bant işlemeye henüz aşina değilseniz izlemeye fazlasıyla değer. NB Colour Mapper gibi script dosyalarına gelince, Adam Block’un kanalında da ayrıntılı açıklamalar ve gösterimler var.

PixInsight resmî dar bant görüntü işleme eğitim videoları (toplam üç adet):

• https://youtu.be/WYPVtmhXJYk?si=-4lvZ2MkV3nXJUy-
• https://youtu.be/c-JnE7LXtn8?si=lIkN-oGzI0yjvf19
• https://youtu.be/mEdgzaiWmC0?si=s5vrp46YtKYWKsVD

NB Colour Mapper’ın ayrıntılı açıklaması için Adam Block’un YouTube kanalında arama yapabilirsiniz.