Tán sắc màu của sao: tách và căn chỉnh các kênh RGB để khắc phục
Một ngôi sao sáng bên này xanh lam, bên kia đỏ, hoặc hai bên của điểm sao mỗi bên nhuốm một màu — đây là nỗi phiền toái mà rất nhiều người gặp phải trong ảnh chụp của mình. Hiện tượng “tán sắc màu của sao” này có thể xảy ra dù bạn dùng camera đơn sắc hay camera màu, nguyên nhân có thể là tán sắc khí quyển, quang sai màu của kính thiên văn, hoặc một kênh nào đó không cùng tiêu điểm với các kênh còn lại, thậm chí mất nét hẳn. Tin vui là: ảnh hoàn hảo vốn chưa bao giờ tồn tại, nên khi gặp vấn đề này bạn không cần vội chụp lại — thông qua xử lý ảnh thường vẫn cải thiện được rất nhiều.
Làm rõ trước: đây là quang sai màu, không phải mọi loại quang sai
Trước khi bắt tay vào sửa, bạn cần làm rõ tán sắc màu của sao thuộc loại vấn đề nào. Trong nhiếp ảnh thiên văn, những sai lệch do lệch trục quang học gây ra có mấy loại: quang sai tiêu điểm và độ nghiêng (Focus and Tilt), quang sai cầu (Spherical), quang sai coma (Coma), quang sai loạn thị (Astigmatism).
Tán sắc màu của sao (quang sai màu ngang / tán sắc khí quyển) là vấn đề ở một tầng khác so với những quang sai kể trên. Debayer của PixInsight tuy có thể tách RGB của ảnh OSC rồi căn chỉnh về G, nhưng nó chỉ giải quyết được quang sai màu ngang hoặc tán sắc khí quyển, chứ không giải quyết được những quang sai do lệch trục quang học kể trên. Ranh giới này cần vạch cho rõ ngay từ đầu — thứ mà việc tách và căn chỉnh kênh cứu được là tán sắc, chứ không cứu được mất nét hay độ nghiêng.
Camera màu (OSC): tách RGB, căn chỉnh về G
Với ảnh chụp bằng camera màu, nếu các sao sáng hiện ra một bên xanh lam một bên đỏ (đặc biệt rõ ở những sao màu vàng), cách làm là sau khi hiệu chỉnh thì tách RGB ra, căn chỉnh hai kênh R và B có tỷ số tín hiệu trên nhiễu (SNR) kém hơn về kênh G có tỷ số tín hiệu trên nhiễu tốt hơn, rồi tích hợp (integration) riêng từng kênh và hợp nhất trở lại thành RGB. Sau khi xử lý, hiện tượng lệch màu ở hai bên các sao sáng sẽ cải thiện rõ rệt.
Trong thực tế có hai con đường:
- Khi Debayer thủ công: chọn separate RGB Channels trong phần cài đặt Debayer, sau đó khi chạy Star Alignment thì căn chỉnh R và B về kênh G.
- Khi dùng WBPP: đánh dấu tùy chọn tương ứng, WBPP sẽ tự động thực hiện các bước trên và ghép lại các kênh RGB sau khi hoàn tất.
Theo kinh nghiệm của tôi, với camera màu BSI CMOS, dù ghép với kính khúc xạ hay kính phản xạ, tiêu cự dài hay ngắn, tôi đều từng gặp hiện tượng tán sắc kiểu này, và xử lý bằng cách trên đều giảm được đáng kể ảnh hưởng của nó.
Camera đơn sắc: kích thước sao ở mỗi kênh một khác
Chụp RGB bằng camera đơn sắc cũng thường gặp vấn đề kích thước sao ở mỗi kênh một khác. Chẳng hạn ở một bộ ảnh nọ, kênh đỏ hơi mất nét khiến sao ở R to hơn các kênh khác, hơn nữa tâm sao lại không trùng với G và B; sau khi hợp nhất, các sao trông lệch hẳn về một bên, kèm theo một mảng đỏ lớn.
Trường hợp này bạn cũng không cần vội chụp lại, việc xử lý đại khái gồm ba bước:
- Căn chỉnh lại RGB bằng tay.
- Tách các kênh RGB, thực hiện thu nhỏ sao ở kênh có sao to hơn.
- Kết hợp lại các kênh RGB đã thu nhỏ sao.
Sau khi xử lý, tuy vẫn còn thấy được màu hai bên các sao hơi khác nhau, nhưng đã cải thiện rất nhiều. Sửa xong một bộ như vậy mất khoảng 10 đến 15 phút.
Một công cụ khắc phục khác: ChannelMatch
Ngoài việc tách rồi căn chỉnh và thu nhỏ sao, còn có một công cụ khắc phục trực tiếp hơn — ChannelMatch của PixInsight. Nó cho phép điều chỉnh riêng vị trí của từng kênh trong ba kênh RGB, kéo lại tình trạng mỗi bên của sao một màu.
Cần lưu ý đặc biệt: hãy dùng ChannelMatch ở trạng thái tuyến tính. Nếu đợi đến trạng thái phi tuyến mới dùng, hiệu quả sẽ giảm đi rất nhiều, thậm chí hoàn toàn vô dụng. Điểm này giống với nhiều công cụ hiệu chỉnh ở giai đoạn tuyến tính — sai thời điểm rồi thì công cụ có tốt đến đâu cũng đành bó tay.