Chromatische sterdispersie: de RGB-kanalen scheiden en uitlijnen om het te corrigeren

Een heldere ster die aan de ene kant blauw is en aan de andere kant rood, of een ster waarvan elke zijde een eigen kleurzweem heeft — dit is een kwelling waar veel mensen bij hun opnamen tegenaan lopen. Deze “chromatische sterdispersie” kan zich voordoen of u nu een monochrome dan wel een kleurencamera gebruikt, en de oorzaken kunnen atmosferische dispersie, chromatische aberratie van de telescoop, of een kanaal zijn waarvan het scherpstelpunt niet met de overige samenvalt of dat helemaal onscherp is. Het goede nieuws: de perfecte opname bestaat sowieso nooit, dus als u tegen dit probleem aanloopt, hoeft u niet meteen opnieuw te fotograferen; met beeldbewerking kunt u het meestal aanzienlijk verbeteren.

Eerst duidelijk maken: dit is chromatische aberratie, niet elke aberratie

Voordat u aan de correctie begint, moet u eerst helder krijgen tot welke categorie van probleem de sterdispersie behoort. In de astrofotografie zijn er verschillende soorten afwijkingen die door optische uitlijningsfouten ontstaan: focus- en tiltaberratie (Focus and Tilt), sferische aberratie (Spherical), coma (Coma) en astigmatisme (Astigmatism).

Chromatische sterdispersie (laterale chromatische aberratie / atmosferische dispersie) is een probleem van een ander niveau dan de bovenstaande aberraties. Hoewel de Debayer van PixInsight de RGB van een OSC-opname kan scheiden en op G kan uitlijnen, lost hij alleen de laterale chromatische aberratie of de atmosferische dispersie op, en kan hij de bovengenoemde, door optische uitlijningsfouten veroorzaakte aberraties niet oplossen. Trek deze grens eerst duidelijk — wat het scheiden en uitlijnen van kanalen kan redden, is de dispersie, niet de onscherpte of de tilt.

Kleurencamera’s (OSC): RGB scheiden, op G uitlijnen

Bij opnamen die met een kleurencamera zijn gemaakt, gaat u — als de heldere sterren aan de ene kant blauw en aan de andere kant rood zijn (vooral bij gele sterren valt dit sterk op) — als volgt te werk: scheid na de kalibratie de RGB, lijn de R- en B-kanalen, met de slechtere signaal-ruisverhouding (S/R), uit op het G-kanaal met de betere signaal-ruisverhouding, integreer ze vervolgens apart en voeg ze weer samen tot RGB. Na de bewerking verbetert de kleurzweem aan weerszijden van de heldere sterren duidelijk.

In de praktijk zijn er twee wegen:

• Bij handmatig debayeren: kies in de Debayer-instellingen separate RGB Channels en lijn dan bij het uitvoeren van Star Alignment R en B uit op het G-kanaal.
• Bij gebruik van WBPP: vink de bijbehorende optie aan, dan voert WBPP de bovenstaande stappen automatisch uit en stelt het na afloop de RGB-kanalen opnieuw samen.

Naar mijn ervaring ben ik met kleuren-BSI-CMOS-camera’s — of ze nu met een refractor of een reflector met lange dan wel korte brandpuntsafstand werden gecombineerd — dit soort dispersie tegengekomen, en door ze met deze methode te behandelen kon ik de impact ervan in elk geval sterk verminderen.

Monochrome camera’s: sterren van uiteenlopende grootte per kanaal

Wanneer u met een monochrome camera RGB opneemt, loopt u ook vaak tegen het probleem aan van sterren van uiteenlopende grootte per kanaal. Bij één reeks opnamen bijvoorbeeld was het rode kanaal licht onscherp, waardoor de R-sterren groter werden dan in de andere kanalen en hun centra niet met G en B waren uitgelijnd — zodat de sterren na het samenvoegen scheef naar één kant lijken te staan, met daarbij een grote rode vlek.

In dit geval hoeft u niet meteen opnieuw te fotograferen; de bewerking bestaat grofweg uit drie stappen:

1. Lijn de RGB opnieuw handmatig uit.
2. Scheid de RGB-kanalen en pas op het kanaal met de grotere sterren sterreductie toe.
3. Voeg de RGB-kanalen met de gereduceerde sterren opnieuw samen.

Na de bewerking is nog wel te zien dat de twee zijden van de sterren licht verschillende kleuren hebben, maar het is al sterk verbeterd. Zo’n reeks corrigeren kost ongeveer 10 tot 15 minuten.

Nog een reddingsmiddel: ChannelMatch

Naast scheiden-en-uitlijnen en sterreductie is er nog een directer reddingsmiddel — de ChannelMatch van PixInsight. Hiermee kunt u de positie van de drie RGB-kanalen afzonderlijk bijstellen en de situatie waarin elke zijde van een ster een andere kleur heeft, terughalen.

Let vooral op één ding: gebruik ChannelMatch in de lineaire toestand. Wacht u tot de niet-lineaire toestand om het te gebruiken, dan neemt het effect sterk af, of blijft het zelfs volledig uit. Dit is net als bij veel correctiegereedschappen van de lineaire fase — is het moment verkeerd, dan kan zelfs het beste gereedschap er niets meer aan doen.