Đường quang phản xạ – khúc xạ f/3.8 của Draco hóa ra chính là bằng sáng chế hồi tháng Sáu

Hồi tháng Sáu, tôi thấy những người cùng đam mê đang chuyền tay nhau một bản vẽ khái niệm của Little Photon; khi đó tôi chỉ đăng các điểm yêu cầu bảo hộ của CN121679866A lên và thấy điểm độc lập được viết hơi “nhỏ”. Gần đây Draco của DWARF Lab mở bán, thông số ghi MC 90/340, f/3.8; đối chiếu với phương án thực hiện 1 của bằng sáng chế — tiêu cự 339,92 mm, f/3.78, tổng chiều dài quang học 145 mm — thì hẳn là cùng một thiết kế (người nộp đơn là Little Photon (Wuhan), công ty đứng sau DWARF Lab). Lần này tôi đã đọc hết toàn bộ bản mô tả, tiện thể ghi lại để mọi người tham khảo.

Vì sao kính phản xạ – khúc xạ f/3.8 lại hiếm

Ai từng chơi kính Maksutov, nhìn thấy MC và f/3.8 nằm cùng một dòng chắc cũng sẽ sững lại một chút. Các kính phản xạ – khúc xạ (catadioptric) như Maksutov hay Schmidt-Cassegrain (SCT) dùng gương chính và gương phụ để gập đường quang, đổi thân ống ngắn lấy tiêu cự dài; cái giá phải trả là tỷ số tiêu cự phần lớn nằm ở f/10–f/15, chụp hành tinh và bề mặt Mặt Trăng thì rất hợp, nhưng chụp bầu trời sâu lại rất tốn thời gian phơi sáng. Ước lượng sơ bộ: để chụp cùng một mục tiêu đạt cùng độ sáng, thời gian phơi sáng cần ở f/10 gấp khoảng 7 lần ở f/3.8 (Ảnh 2).

Bốn thiết kế trong bản mô tả

Theo bản mô tả, nó đại khái làm mấy việc sau:

1. Phía trước không dùng tấm kính hiệu chỉnh meniscus vừa dày vừa nặng của Maksutov truyền thống, mà thay bằng hai thấu kính một âm một dương, dễ gia công hơn và cũng dễ căn tâm hơn. Vì vậy, nói cho chặt chẽ thì Draco không hẳn là một kính Maksutov.

2. Gương phụ không phải một chi tiết riêng, mà là lớp phản xạ mạ thẳng ở giữa mặt sau của thấu kính thứ hai; Questar đã làm như vậy từ rất sớm, lợi ích là bớt đi một bộ phận cần lắp ráp và căn chỉnh.

3. Nhóm thấu kính phía sau luồn qua lỗ khoét ở giữa gương chính, đi ngược lên phía trước vào giữa hai gương, độ sâu luồn vào được giới hạn trong khoảng 40%–80% khoảng cách giữa hai gương: luồn quá ít thì thân ống không rút ngắn được, luồn quá nhiều lại che sáng. Tổng chiều dài quang học có thể ép xuống còn 0,43 lần tiêu cự, chủ yếu là nhờ điểm này (Ảnh 1, Ảnh 3).

4. Thấu kính âm ở ngay phía trước nhóm sau đảm nhiệm nhiều việc cùng lúc: kéo dài tiêu cự (tương đương một ống Barlow tích hợp sẵn), sửa độ cong trường ảnh, đồng thời làm cho hệ gần với viễn tâm phía ảnh. Bản mô tả ghi độ rọi tương đối ở trường nhìn lớn nhất là 98%, gần như không có tối góc; nếu máy thật cũng đạt mức này thì việc xử lý frame flat sẽ dễ hơn nhiều.

Nhìn từ góc độ bằng sáng chế

Cuối cùng vẫn nên nói đôi lời từ góc độ bằng sáng chế. Nói cho đúng thì đây vẫn là đơn đang trong giai đoạn thẩm định, chưa phải bằng sáng chế đã được cấp. Cảm nhận giống như khi đọc các điểm yêu cầu bảo hộ hồi tháng Sáu: gương chính có lỗ khoét, gương phụ mạ ở mặt sau thấu kính, hiệu chỉnh bằng hai thấu kính — tách riêng ra thì cái nào cũng không phải là mới; phần thực sự có tác dụng giới hạn trong điểm độc lập có lẽ chỉ là đoạn L1/L2 nằm trong khoảng 40%–80%, thiết kế có tỷ số nằm ngoài khoảng này thì chưa chắc đã rơi vào phạm vi bảo hộ. Cuối cùng giữ được bao nhiêu phạm vi thì phải chờ có ý kiến thẩm định.

Về thời điểm thì khá thú vị: nộp đơn vào tháng Hai, công bố sớm vào tháng Ba, vào giai đoạn thẩm định nội dung vào tháng Tư, nửa cuối năm sản phẩm mở bán — có thể thấy việc bố trí sáng chế là nhắm tới thời điểm ra mắt sản phẩm.

Dòng MC 90/340 f/3.8 trông có vẻ lạ trên bảng thông số, phía sau thực ra là một đường quang được thiết kế lại. Chất lượng sao và frame flat thực tế ra sao thì vẫn phải chờ có người cùng đam mê mua về chụp mới biết.

(Các hình minh họa là sơ đồ tôi vẽ lại theo bản mô tả bằng sáng chế, không phải hình gốc của bằng sáng chế, cũng không phải thiết kế thực tế của Draco.)