NGC 1291

NGC 1291

Thiên hà này còn có một số hiệu khác là NGC 1269; đây là một thiên hà dạng vòng có thanh nằm trong chòm sao Ba Giang (Eridanus), cách Trái Đất khoảng 33 triệu năm ánh sáng. Đặc điểm nổi bật nhất của nó là cấu trúc thanh sao (bar) ở trung tâm, xung quanh có một vòng ngoài bao bọc, khiến nó mang dáng vẻ “bánh xe có nan hoa” độc đáo. Do đồng thời sở hữu một nhân thiên hà đã trưởng thành và những vùng hình thành sao trẻ ở vùng vòng ngoài, các nhà thiên văn cho rằng nó đang ở giai đoạn chuyển tiếp từ thiên hà xoắn ốc sang thiên hà dạng thấu kính (lenticular galaxy), và vì thế được xem là một “thiên hà chuyển tiếp” điển hình.

NGC 1291 có tuổi khoảng 12 tỷ năm; các ngôi sao chủ yếu tập trung ở vùng phình trung tâm, còn vòng ngoài thì vẫn đang tích cực hình thành những ngôi sao mới, và các cụm sao trẻ màu xanh lam này hiện ra trong những quan sát tử ngoại và hồng ngoại. Theo các ảnh hồng ngoại của Spitzer, khối lượng bụi lạnh trong vòng ngoài chiếm hơn 70% khối lượng bụi lạnh của cả thiên hà, với nhiệt độ khoảng 19,5 K, thấp hơn rõ rệt so với mức ~25,7 K của vùng trung tâm. Xét từ góc độ động lực học của hệ, thanh sao của NGC 1291 có lẽ đã nhiều lần trải qua hiện tượng “buckling” (mất ổn định uốn), kèm theo đó là sự tiến hóa của cấu trúc bên trong; chẳng hạn hình dạng “Box–Peanut” bậc một quan sát được trong dự án MUSE TIMER cho thấy thanh sao có tính ổn định lâu dài, với lịch sử hình thành kéo dài hơn khoảng 6,5 tỷ năm.

Còn về phần nhân, NGC 1291 chứa một lỗ đen siêu khối lượng có khối lượng khoảng 20 triệu lần khối lượng Mặt Trời; xung quanh nó tồn tại các nguồn tia X khối lượng thấp và khí khuếch tán, cùng nhau tạo nên môi trường năng lượng cao của thiên hà.

Planewave CDK 17"
SBIG STXL 11002 with AOX
Paramount ME
Astrodon 50mm LRGB
L22,R15,G15,B15 1200s
Tổng thời gian phơi sáng: 22,3 giờ
Địa điểm chụp: El Sauce, Chile
Phần mềm xử lý: PixInsight, Photoshop