Hiểu đúng về screen stretch STF và các kỹ thuật

Ảnh chụp thiên văn vừa tích hợp xong trông lúc nào cũng chỉ là một mảng đen thui, nhiều người không biết phải bắt đầu từ đâu. Screen Transfer Function (STF, screen stretch — kéo giãn thang độ trên màn hình) trong PixInsight sinh ra chính là để giải quyết nỗi phiền toái này. Bài này gom các khái niệm cốt lõi của STF cùng vài kỹ thuật thiết thực vào một chỗ.

STF rốt cuộc làm gì: chỉ kéo giãn màn hình, không đổi ảnh

Khái niệm quan trọng nhất về STF là: nó chỉ kéo giãn trạng thái hiển thị của màn hình, chứ không hề thay đổi vĩnh viễn giá trị của ảnh. Điều này cho phép bạn xem nội dung ảnh và tiến hành xử lý tuyến tính ngay khi ảnh còn ở trạng thái tuyến tính, mà không cần kéo giãn vĩnh viễn ảnh trước.

Muốn thấy cụ thể hơn thì có thể quan sát giá trị K của nền: khi ở trạng thái tuyến tính, nền trời rơi vào khoảng 0.003; còn một khi đã kéo giãn vĩnh viễn thì nền trời sẽ lên tới khoảng 0.12. Hai bên hiển thị trông na ná nhau, nhưng giá trị bên dưới thì hoàn toàn khác.

Vậy nên, đừng nói “ảnh đen thui chẳng nhìn thấy gì, không xử lý được” nữa. Trong PI, kết hợp với STF, bạn có thể dễ dàng xử lý tuyến tính và kiểm chứng ngay hiệu quả. Ngoài PI, các phần mềm như MaxIm DL, CCDStack cũng có chức năng tương tự.

Thao tác cơ bản: Ctrl+A và cái nút hạt nhân kia

Chọn tấm ảnh đã tích hợp xong, nhấn Ctrl+A trên bàn phím (auto screen transfer function), hoặc bấm một cái vào nút trên STF thường được gọi nôm na là nút “hạt nhân” (nuke), là ngay lập tức bạn thấy được ảnh sau khi tích hợp, ở trạng thái tuyến tính, trông ra sao.

Nếu bạn thấy thích kết quả sau STF, bạn có thể kéo nội dung thiết lập của STF sang HistogramTransformation để kéo giãn vĩnh viễn ảnh, rồi xuất sang bất kỳ phần mềm nào bạn muốn xử lý tiếp (ví dụ Photoshop, Affinity Photo hay Lightroom) để làm tiếp.

Sau khi kéo giãn thì đỏ hoặc xanh cả tấm? Bấm cái khóa kia trước đã

Rất nhiều người sau khi mua PI chỉ biết dùng STF: bấm nút hạt nhân cho ảnh tự động kéo giãn. Nhưng thường gặp một vấn đề: sau khi kéo giãn, cả tấm ảnh hiện ra một mảng đỏ hoặc xanh lá, chẳng biết phải làm sao.

Cách giải quyết là: bấm cái khóa (hủy liên kết RGB) ở phía trên STF, rồi bấm nút hạt nhân thêm một lần nữa, ảnh sẽ trông bình thường trở lại. Lấy M101 làm ví dụ: khi con trỏ đọc giá trị nền, bạn sẽ thấy giá trị đỏ cao hơn hẳn xanh lá và xanh dương; sau khi hủy liên kết RGB, STF sẽ tự động tìm ra vị trí kéo giãn thích hợp nhất cho từng kênh.

So sánh trước và sau khi hủy liên kết RGB, hiện tượng lệch màu của kéo giãn STF đã được sửa

Nhưng cần lưu ý, STF chỉ tạm thời làm cho phần hiển thị trông bình thường mà thôi. Muốn thực sự khắc phục hiện tượng lệch màu, bạn có thể dùng Background Neutralization để trung tính hóa nền, làm cho giá trị nền của từng kênh RGB xích lại gần nhau hơn, rồi mới hiệu chỉnh màu; tất nhiên, bạn cũng có thể chọn để PCC tự động hoàn tất những việc này.

Sao chép thiết lập STF: so sánh các ảnh khác nhau cho đúng

Không ít người biết STF rất tiện, nhưng vì nó là kéo giãn tự động, nên khi nhấn Ctrl+A, mỗi tấm ảnh sẽ được tự động kéo giãn theo một tỷ lệ khác nhau tùy theo giá trị của chính nó. Điều đó có nghĩa là dù ảnh A và ảnh B trông na ná nhau trên màn hình, thiết lập STF phía sau chúng thực ra vẫn khác nhau — đó là hệ quả của việc tự động hóa, chứ không phải tín hiệu thật sự giống nhau.

Nếu bạn muốn dùng STF để so sánh cho thật đúng khác biệt tín hiệu giữa hai ảnh A và B, thì PI bản mới (từ 1.8.9 trở đi) có thể sao chép thẳng thiết lập STF của một ảnh sang ảnh khác, mà không cần dùng giá trị cố định để kéo giãn vĩnh viễn ảnh.

Cách làm: dùng Alt + chuột trái, kéo thẻ của ảnh này thả lên thẻ của ảnh kia là được.

Minh họa thao tác sao chép thiết lập STF sang một ảnh khác

Cũng theo lẽ đó, nếu muốn so sánh cường độ tín hiệu giữa nhiều ảnh trong trạng thái tuyến tính, hãy nhớ dùng Alt để sao chép cùng một bộ thiết lập STF sang tất cả những ảnh cần so sánh. Nếu nhấn Ctrl+A riêng trên từng ảnh thì mức độ screen stretch thường sẽ khác nhau, và bạn sẽ không so sánh đúng được khác biệt tín hiệu. Lấy IC 2944 làm ví dụ: có thể thấy rõ tín hiệu SII ở một số vùng mờ nhạt hơn hẳn so với Ha và OIII.

So sánh khác biệt cường độ tín hiệu của SII, Ha và OIII trong IC 2944 với cùng một thiết lập STF

Bản ẩn: STF tăng cường

Cuối cùng, tôi chia sẻ một mẹo nhỏ mà nhiều người không biết. Ngoài việc bấm thẳng nút hạt nhân, STF thật ra còn một cách dùng ẩn nữa: vừa giữ Shift vừa bấm vào nút hạt nhân, ảnh sẽ hiện ra hiệu ứng screen stretch STF ở bản tăng cường.

Như trong hình, bên trái là bản thường của STF, còn bên phải là kết quả của bản tăng cường.

So sánh hiệu ứng hiển thị giữa STF bản thường (trái) và STF bản tăng cường (phải)