Yêu cầu bảo hộ bị trói chặt vào Google API, ngoặc đơn nhan nhản: một bằng sáng chế có vẻ do AI tạo ra

Gần đây tôi đọc một bản phạm vi yêu cầu bảo hộ sáng chế, càng đọc càng nhíu mày. Các yêu cầu bảo hộ sau khi sửa đổi không những trói chặt các đặc điểm kỹ thuật vào một Google API cụ thể, mà trong yêu cầu bảo hộ độc lập còn nhồi thêm cả một đống phần bổ sung đặt trong ngoặc đơn. Nhìn cách viết như vậy, ý nghĩ đầu tiên hiện lên trong đầu tôi là: đây hẳn là bản thảo do AI tạo ra.

Dưới đây tôi tái hiện đại khái diện mạo của yêu cầu bảo hộ độc lập đó, để cả những người chưa từng tiếp xúc với văn bản sáng chế cũng cảm nhận được hình hài của nó:

Một phương pháp xử lý thông tin dựa trên giao diện đối thoại, được thực hiện bởi một máy chủ được trang bị ít nhất một bộ xử lý, bao gồm:

(a) tiếp nhận lệnh phi cấu trúc (văn bản ngôn ngữ tự nhiên, chuyển giọng nói thành văn bản hoặc tin nhắn đa phương tiện) do người dùng phát ra thông qua phần mềm nhắn tin tức thời (như LINE, Messenger, Slack hoặc nền tảng khác có chức năng gọi lại Webhook);

(b) truyền lệnh đó đến mô hình AI thứ nhất (như LLM kiến trúc Transformer) để thực hiện phân tích ý định, xuất ra lệnh có cấu trúc (như JSON) chứa ý định tác vụ (tìm kiếm, tóm tắt, tích hợp) và ít nhất một tham số thứ nhất (từ khóa, khoảng thời gian, loại tệp);

(c) theo ý định tác vụ, để mô-đun logic định tuyến tự chủ phán đoán và gọi động ít nhất một API dịch vụ lưu trữ đám mây (như Google Drive API) làm nguồn thông tin nội bộ, và một API công cụ tìm kiếm Internet (như Google Search API) làm nguồn thông tin bên ngoài, qua đó lần lượt thu được thông tin tóm tắt của tệp riêng tư (bản tóm tắt ngữ nghĩa dạng vectơ hoặc đoạn nội dung then chốt) và kết quả tìm kiếm công khai (tiêu đề trang web, đoạn trích tóm tắt hoặc kịch bản âm thanh/video);

(d) làm sạch và định dạng dữ liệu của cả hai nguồn, tích hợp thành ngữ cảnh tổng hợp có cấu trúc (Context), đồng thời tối ưu hóa thứ tự sắp xếp theo giới hạn cửa sổ ngữ cảnh của mô hình;

(e) truyền ngữ cảnh tổng hợp và lệnh có cấu trúc đến mô hình AI thứ hai (có thể giống hoặc khác mô hình thứ nhất) để tiến hành tổng hợp, suy luận và tái tổ hợp, tạo ra kết quả cuối cùng là thông tin được tích hợp sâu (báo cáo có cấu trúc, bản tóm tắt kèm hình ảnh hoặc tin nhắn phản hồi), rồi trả về cho người dùng thông qua API đẩy tin nhắn của phần mềm nhắn tin tức thời.

Hai chỗ mới nhìn đã thấy bất an

Vấn đề thứ nhất là yêu cầu bảo hộ đưa thẳng lối viết ràng buộc vào sản phẩm của một nhà cung cấp cụ thể — “gọi Google Drive API”, “gọi Google Search API” — vào giữa các đặc điểm kỹ thuật dùng để xác định phạm vi bảo hộ. Viết phạm vi bảo hộ như vậy chẳng khác nào thu hẹp ranh giới của quyền lại đến mức chỉ bao trùm những cách triển khai có dùng đúng mấy API cụ thể đó. Ngày nào đó người khác đổi sang một dịch vụ lưu trữ đám mây hoặc tìm kiếm tương đương, thậm chí chính Google thay đổi tên gọi và hành vi của API, thì phạm vi này còn che chắn nổi hay không sẽ phải đánh một dấu hỏi thật lớn.

Vấn đề thứ hai là yêu cầu bảo hộ độc lập bị nhồi đầy ngoặc đơn. Ngoặc đơn vốn dùng để nêu ví dụ hoặc bổ sung, nhưng khi trong một yêu cầu bảo hộ độc lập lại xuất hiện ngần ấy phần bổ sung chồng chất lên nhau, đọc lên cứ như người viết đổ một lượt vào đó mọi khả năng nghĩ ra được trong đầu, mà chưa thực sự nghĩ cho thấu: rốt cuộc những đặc điểm kỹ thuật nào mới là thứ không thể thiếu để xác định sáng chế.

Đây thực ra là một hiện tượng của thời đại

Điều tôi muốn bàn không phải là chỉ đích danh một vụ việc cụ thể nào, mà là hiện tượng phổ biến lộ ra phía sau lối viết này.

Khi việc dùng AI tạo bản thảo sáng chế trở nên dễ dàng, chuyện “chất đầy chữ nghĩa, nêu đủ mọi ví dụ” gần như chẳng tốn chút công sức nào. Vì thế chúng ta ngày càng hay thấy những phạm vi bảo hộ viết dài dòng hoa mỹ, bề ngoài logic trôi chảy, nhưng nhìn kỹ lại thì trói chặt quyền vào một sản phẩm cụ thể, hoặc bị quá nhiều ngoặc đơn bó hẹp đến mức không nhúc nhích nổi.

Người ngoài nghề thấy yêu cầu bảo hộ viết vừa dài vừa đầy đủ thì dễ nghĩ rằng “bảo hộ rất chu toàn”; nhưng vấn đề thật sự lại thường nấp ngay trong cái vẻ “trông có vẻ đầy đủ” ấy. Phạm vi bảo hộ sáng chế không phải càng nhiều chữ càng đáng giá; ngược lại, mỗi đặc điểm kỹ thuật viết vào đó đều sẽ trở thành sợi dây trói lên chính mình khi đến lúc đòi quyền.

AI sẽ giúp xếp gạch vừa nhanh vừa ngay ngắn, nhưng nó chưa chắc biết bức tường nào lẽ ra không nên dựng lên. Và đây chính là chỗ cần con người đứng ra gác cổng hơn cả.